አስም ምንድን ነው?

child_asthmaአስም የመተንፈሻ አካላት በሽታ ሲሆን የአየር ቧንቧዎች መጥበብን በማስከተል በአተነፋፈስ ላይ ችግር ያመጣል፡፡በተፈጥሮ የአይር ቱቦዎቻችን እንዳጋጣሚ ከሚገባ ከማንኛውም ባእድ ነገር እራሳቸውን የሚጠብቁበት መንገድ አላቸው፡፡ ይህ ለባእድ ነገር የምናሳየው መልስ በአስም በሽተኞች ላይ የተጋነነ ነው፡፡ ስለዚህ በሌላ ጤነኛ ሰው ላይ የማናያቸውን ምልክቶች በእነሱ ላይ እናያለን፡፡ በተለይ ደግሞ እንደ የአበባ ብናኝ፣ አዋራ፣ የእንስሳት ፀጉር የመሳሰሉ ነገሮች አስም ባለባቸው ሰዎች ላይ ከበድ ያለ ጉዳት ያደርሳሉ፡፡ ባአጭሩ አስም ማለት ከላይ ለተጠቀሱትና ሌሎችም ነገሮች አለርጂክ መሆንና ለእነሱም ተገቢውን በአለርጂክ ጊዜ የሚኖር መልስ ማሳየት ነው፡፡
እነዚህ ባእድ ነገር ሲኖር የሚኖሩ መልሶች ጊዜያዊ የሆነ የአየር ቱቦዎች መጥበብ ፣ የትንንሽ ቱቦዎች (bronchial tubes) ማበጥ ፣ በሰውነታችን የሚመረተው የአየር ቱቦ ፈሳሽ(mucus) ከተለመደው በዛ ብሎ መመረት የመሳሰሉ ክስተቶችን ያጠቃልላል፡፡ የትንንሽ ቱቦዎች (bronchial tubes) ማበጥ ለረዥም ጊዜ የሚቆይ ጉዳት ከሚያመጡት ለውጦች ውስጥ ይመደባል፡፡

በዚህም ምክንያት ለተወሰነ ጊዜ አየር ማስገባትና ማስወጣት አስቸጋሪ ይሆናል፡፡ ስለዚህም ውዱን ኦክስጅን ወደውስጥ ለመሳብ ብዙ መፍጨርጨሮች እናደርጋለን፡፡በአስም በሽታ ጊዜ የሚከሰተው የአየር ቱቦዎች መጥበብ ጊዜያዊ መሆን ከሌሎች የመተንፈሻ አካላት በሽታዎች ይለየዋል፡፡ ነገር ግን ለረዥም ጊዜ የቆየ በሽታ ያለበት ሰው የአየር ቧንቧው መጥበብ ጊዜያዊነቱን ትቶ ለሁልጊዜም ሊሆን ይችላል፡፡አስም ወቅትን፣ የአየር ሁኔታን ፣ ቦታን እንዲሁም እድሜን የሚመርጥ በሽታ ነው፡፡

የአስም በሽታ የአንድ ሰውን የእንቅስቃሴንና ስራ የመስራት አቅሙን የሚያደክም እንዲሁም ለብዙ ሰዎች ሆስፒታል ጉብኝት ምክንያት የሆነ በሽታ ነው፡፡
በልጅነት የሚኖር አስም በጎልመሶች ላይ ካለው በበለጠ በብዛት የሚታይ ሲሆን እድሜ እየጨመረ በሄደ ቁጥር በሽታው የመጥፋት አዝማሚያ አለው፡፡

አሰምን የሚያመጡ ነገሮች ምንድን ናቸው?.:
የአስም በሽታ ተጠቂ ከሆንክ ዋናው በበሽታው ለመጠቃት መንገድ ከሚከፍቱ ነገሮች አንዱ ለአስም እንዲሁም ለሳይነስ መቁሰል የመሳሰሉ በአለርጂ ምክንያት ለሚመጡ በሽታዎች ከሌላ ሰው በተለየ ተጠቂ መሆን ( አቶፕይ) ነው፡፡ይኼ ችግር ያለባቸው ሰዎች በሌሎች አለርጂክ በሽታዎች ለምሳሌ የሳይነስ መቁሰል እንዲሁም የቆዳ ችግሮች ይጠቃሉ፡፡ አቶፕይ በጄኔቲክ እና በኑሮ ሁኔታ ባለው ስብጥር ይከሰታል፡፡ አንዱ የቤተሰብህ አባል እንደዚህ አይነት ችግር ካለበት ያንተ ተጠቂ የመሆን እድል ይጨምራል፡፡ የመተንፈሻ አካላት ኢንፌክሸኖች ምንም እንኳን በፊት የነበረ አስምን ቢያያባብሱም አስምን አያመጡም፡፡ ከመጠን ያለፈ ውፍረት( Obesity) በተለይ በሴቶች ላይ በአስም የመያዝን እድል ይጨምራል፡፡ ሲጋራ ማጨስ እና ሌሎች ኬሚካሎችም አስምን ሊያስከስቱ ይችላሉ፡፡ ከስራ ጋር ተያይዞ የሚመጣ አስም በተለያዩ ሰዎች ላይ ይታያል፡፡ በብዛት ከኬሚካል ጋር የሚሰሩ ሰዎች ላይ የሚከሰት ሲሆን የቤተሰብ ታሪክ አያስፈልገውም፡፡ የእድሜ መጨመርም ጋር ተያይዞ የአስም በሽታ ሊባባስ ይችላል፡፡

የአስም በሽታ: ምልክቶች ምንድን ናቸው?:
ረዘም ላለ ጊዜ የቆየ ሳል፤ አየር ማጠርና በሚተነፍሱበት ጊዜ የሚሰማ ሲር ሲር የሚል ድምፅ (wheezing) ዋነኞቹ የአስም መገለጫ ምልክቶች ናቸው፡፡ ሳሉ ከብዙ እንቅስቃሴ እና ከሳቅ ጋር ተያይዞ የሚባባስ ሲሆን የታፈነ አይነት ድምፅ ይኖረዋል፡፡ እነዚህ ምልክቶች ባልተጠበቁበት ሰአት የሚነሱ ሲሆን ብዙ ጊዜ ማታ ማታ እና ጠዋት ይብሳሉ፡፡ ከዚህ በተጨማሪ አክታ፣ ቶሎ ቶሎ መተንፈስና ፊት እና ጀርባ ላይ የማሳከክ ስሜት ይኖራል፡፡ በአይየር ቱቦዎች መጥበብ የተነሳ የመተንፈሱ ስራ ተጨማሪ ጡንቻዎችን ሊፈልግ ይችላል፡፡ በዚህም ምክንያት የጎድን ጡንቻዎች አተነፋፈስን ተከትሎ ገባ ወጣ ማለት እና የአንገት ጡንቻዎች መገታተርን ልታስተውል ትችላለህ፡፡ ድካም እና የአቅም ማነስም ተያይዘው የሚመጡ ችግሮች ናቸው፡፡ የነዚህ ምልክቶች መኖር የአስም በሽተኛነትን አያረጋግጥም፡፡ ግን ወደሆስፒታል ለመሄድ ጥሩ ምክንያት ናቸው፡፡ አስም ያለባቸው የቅርብ ዘመዶች – እናትና አባት ወይም እህት እና ወንድም – ያለው ሰው ከሌላው ሰው በተለየ በአስም ለመያዝ ትልቅ እድል አለው፡፡ በሽታው በቤተሰብ የሚሄድ ባይሆንም አስም ያለበት ቤተሰብ ያለው ሰው ሰፋ ያለ ተጋላጭነት ይኖረዋል፡፡

አስምን የሚያባብሱ (የሚያስነሱ) ነገሮች ምንድን ናቸው?:
አስምን የሚያስነሱ አሊያም የሚያባብሱ ብዙ ነገሮች አሉ፡፡ ጉንፋን እና የሳይነስ መቁሰል (sinusitis) አስምን ያባብሳሉ፡፡እናም ከላይ የጠቀስኳቸውን የአስም ምልክቶች ጠንከር ብለው እንዲታዩ ያደርጋሉ፡፡ ከበድ ያለ እንቅስቃሤ በምታደርግበት ጊዜ አየር ቶሎ ቶሎ ትተነፍሳለህ፡፡ ይሄ ደግሞ የአየር ቱቦዎችህ እንዲጠቡ የሚያደርጉ ኬሚካሎች ከተለያዩ ህዋሳት እንዲመረቱ ያደርጋል፡፡ ድሮም ጠባብ በነበረው የአይየር ቱቦ ላይ ተጨማሪ መጥበብ በአተነፋፈስህ ላይ ከበፊቱ በበለጠ አስቸጋሪ ሁኔታን ይፈጥራል፡፡ቅዝቃዜም የራሱ የሆነ ድርሻ አለው፡፡ ከባድ ስፖርት ከመስራት ጋር ተመሳሳይ የሆነ ለውጥ ያስከትላል፡፡
ሲጋራ ማጨስ በጣም መጥፎ ችግሮችን የሚያስከትል ተግባር ነው፡፡ የሳንባ ጠንቅ የሆነው ይህ ልማድ ይህንን በሽታ ለማባባስ ትልቅ አስተዋፅኦ ያደርጋል፡፡ አንዳድ ህመምተኞች ላይ ሽቶ፣ ሳቅ፣ የአየር ለውጥ ፣ ሙቀት እና ጭንቀት ህመሙን ያባብስባቸዋል፡፡ውፍረትምከአስም ጋር በተያያዘ እራሱን የቻለ መጥፎ ጎን አለው፡፡ እንደ አስፕሪን ያሉ መድሃኒቶችም አስምን ሊቀሰቅሱ ይችላሉ፡፡ የክረምት ወራትም ቅዝቃዜ ስለሚኖር አስምህን ሊያስነሳብህ ይችላል፡፡በተጨማሪም ብዙ ጀርሞች በእነዚህ ወቅቶች ስለሚራቡ ብዙ የላይኛው መተንፈሻ አካላት በሽታዎች ይኖራሉ፡፡ እነዚህ ጉንፋንና ጉንፋን መሰል በሽታዎች አስምን ያባብሳሉ፡፡ በተጨማሪም ዋነኛው አለርጂክ አምጪው ፈንገስ በክረምት በየቦታው ስለሚገኝ አስምህን ያባብስብሃል፡፡

የአስም ህመምተኛ ሰው እራሱን እንዴት ሊንከባከብ ይችላል?:
በሽታው እንዳለብህ ከታወቀ በኋላ የሚሰጡህን መድሃኒቶች በዶክተሩ ትእዛዝ መሰረት በአግባቡ ተጠቀም፡፡ በተጨማሪ ቪታሚን ሲ እና ቪታሚን ኤን የያዙ ምግቦችን ለምሳሌ ፍራፍሬ እና አትክልትን – ቲማቲም፣ ቃሪያ፣ ጥቅል ጎመን (ቪታሚን ሲ በሙቀት ቶሎ ስለሚጠፋ በደንብ ባይበስሉ ይመከራል) በተጨማሪ ሎሚ እና ብርቱካን – እንዲሁም የአሳ ዘይትን ተመገብ፡፡ ከዚህ ባለፈ በቂ እረፍት ማግኘትና አስሙን ከሚያባብሱ ነገሮች መራቅ ቆይታህን ያቃልልልሃል፡፡ በሽታው ከሚያመጣቸው ከሚፈሩ መዘዞቹ አንዱ በአጭር ጊዜ የመባባስ ባህሪው ስለሆነ በተቻለህ አቅም ሁሉ አስምህ ለመቆጣጠር ጥረት አድርግ፡፡

በአጭር ጊዜ የሚባባስ አስም (Asthma Attack) ምንድን ነው?
ይሄ ችግር ለህይወት የሚያሰጋ ሲሆን አስም ያለበት ሰው ላይ የበሽታው ምልክቶች በድንገት በጣም ሲባባሱበት እና መተንፈስ ሲያቅተው ይከሰታል፡፡ ከዚህ በፊት የምትወስደው መድሃኒት የማያሽለው አይነት ሳል፣ የትንፋሽ ማጠር፣ የደረት መወጠር ዋናዎቹ ምልክቶች ናቸው፡፡ አንዳንዴ ከንፈርህ፣ ፊትህና ጣቶችህ ሊጠቁሩ ይችላሉ፡፡ እነዚህ ምልክቶች ከሰው ወደ ሰው እንዲሁም ከጊዜ ጊዜ ይለያያሉ፡፡ የዚህ በሽታ ዋነኛ ችግር የኦክስጅን እጥረት ስለሆነ አንድ ሰው በአጭር ጊዜ የተባባሰ አስም ያጋጠመው ሰው በፍጥነት ሆስፒታል ሄዶ ኦክስጅን እንዲያገኝ መደረግ አለበት፡፡ ከዚህ በተጨማሪም የተለያዩ መድሃኒቶችን ይወስዳል፡፡

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.