ደም መለገስ( Blood Donation)

 

10847802_420702424760650_2795935701249262212_nደም መለገስ በፍላጎት/በፈቃደኝነት ላይ ተመስርቶ የሚደረግ በጎ ተግባር ነዉ፡፡ እርስዎ ደም ለመስጠት ተስማምተሁ ከለገሱ በኃላ ደሙ ለሌላ የሰዉ ደም ለሚያስፈልገዉ ግለሰብ ይለገሳል፡፡ በየአመቱ በሚሊዮን የሚቆጠሩ ሰዎች የሌላ ሰዉ ደም ይፈልጋሉ፡፡ አንዳንዶቹ በቀዶ ጥገና ጊዜ የሚፈልጉ ሲሆኑ ሌሎቹ ደግሞ ከአደጋ በኃላ ወይም የዉስጥ ደዌ ችግር ኖሮዋቸዉ ደም ወይም የተወሰኑ የደም ሴሎችን በሚፈልጉበት ወቅት ነዉ፡፡ ስለሆነም ደም መለገስ እነዚህንና ሌሎችንም ችግሮች ይፈታል፡፡

በጣም የተለያዩ የደም መለገስ አይነቶች አሉ፡፡እነርሱም

• ሙሉ ደም(Whole blood)፡- ይህ ብዙዉን ጊዜ የተለመደዉ አይነት ሲሆን ሁሉንም አይነት የደም ሴሎች አንድ ላይ የሚለግሱበት ዘዴ ነዉ፡፡ ከዚያን በኃላ ደሙ ወደ ተለያዩ የደም ክፍሎች እንዲለያይ ይደረጋል (ቀይ የደም ሴሎች፣ፕላዝማና ፕላትሌትስ)
• ፕላትሌትስ፡-ይህ አይነቱ የመለገስ ሂደት አፌሬሲስ(apheresis) የሚባል ሲሆን ደም የሚለግሰዉ ግለሰብ ከደሙ ውስጥ ፕላትሌትስንና የተወሰነ ፕላዝማን ለይቶ መዉሰድ የሚችል ማሽን ላይ ይደረግና ቀሪዉን ወደ ለጋሹ እንዲመለስ የሚያደርግ ሂደት ነዉ፡፡
• ፕላዝማ፡-ፕላዝማ በአፌሬሲስ ሂደት ወቅት ከፕላትሌትስ ጋር ወይም ብቻዉን ከለጋሹ የሚወሰድ ነዉ፡፡
• ቀይ የደም ሴሎች (ደብል ሬድ ብለድ ሴል)፡-ቀይ የደም ሴሎች አንደ ፕላትሌትስና ፕላዝማ በፌሬሲስ መንገድ ከደም ለጋሹ ሊሰበሰብ ይችላል፡፡

የደም መለገስ የሚመጣዉ ችግር አለ(Risks)?
ደም መለገስ የሚያመጣዉ ምንም ችግር የለም!!! ለያንዳንዱ ለጋሽ አዲስና ጤንነቱ የተጠበቀ ዕቃዎች ስለሚጠቀሙ ደም በመለገስዎ በደምና በደም ንኪኪ ሊተላለፉ የሚችሉ ኢንፌክሽኖች ሊይዝዎ አይችሉም፡፡
እርስዎ ጤናማ ከሆኑ ጤንነትዎ ላይ ምንም አይነት አደጋ/ችግር ሳይከተል ደም መለገስ ይችላሉ፡፡ ደም በለገሱ በ24 ሰዓታት ዉስጥ ሰዉነትዎ ደም በመለገስ ወቅት ያጣዉን የፈሳሽ መጠን የሚተካ ሲሆን በተወሰኑ ሳምንታት ዉስጥ ደግሞ ሰዉነትዎ በደም መለገስ ወቅት ያጣዉን ቀይ የደም ሴሎችን ሙሉ በሙሉ ይተካል፡፡

ደም ለመለገስ የሚደረጉ ዝግጅቶች
ሙሉ ደምም ይሁን ፕላዝማና ፕላትሌትስ ከመለገስዎ በፊት ሊሟሉ የሚገባቸዉ ነገሮች፡-
• ሙሉ ጤነኛ መሆን
• ቢያንስ 18 አመትና ከዚያን በላይ መሆን፡-ደም ለመለገስ መነሻ ዕድሜ ከሀገር ሀገር የሚለያይ ሲሆን የላይኛዉ እድሜ ጣሪያ ግን ገደብ የለዉም፡፡
• ክብደትዎ ቢያንስ 45 ኪሎግራም መሆን፡፡
• አካላዊና ሌሎች የጤና ምርመራ ማለፍ የሚችል መሆን አለበት፡፡
የሰዉነት ቀጭንና ወፍራም መሆን ደም ለመስጠት/ለመለገስም ሆነ ላለመለገስ እንደ ቅድመ ሁኔታ አያገለግልም፡፡ ይልቁንም ከላይ የተዘረዘሩትን ቅድመ ሁኔታዎችን የሚያሟሉ ከሆነ ሰዉነትዎ ቀጭን ቢሆኑም እንኳ መለገስ ይችላሉ፡፡

ሌላዉ የተወሰኑ ሰዎች ከደም መለገስ ጋር ተያይዞ ያልተገባ ግንዛቤ ያላቸዉ ሲሆን ከእነዚህም ዉስጥ ደም መለገስ ጉዳት እንዳለዉና የሰዉ ደም እንደሚሸጥ ይገኙበታል፡፡በመሰረቱ የሰዉ ደም ተሸጦ አያዉቅም፣ሊሸጥም አይችልም፡፡የኢትዮጵያ ቀይ መስቀል ማህበር ደም ሸጦም አያዉቅም፤ወደፊትም ሊሸጥ አይችልም፡፡ ነገር ግን አላስፈላጊ ድርጊቶችን ለማስቀረት ለሰዉ ሊሰጥ የሚችለዉን ደም በሚገባ ክምችቱን በደም ባንክ ዉስጥ በሚገባ እንዲጨምርና ደም በተፈለገበት ወቅት ለተጠቃሚዉ ለመለገስና እንዲሁም እጥረቱን ለማስወገድ ሁላችንንም በተቻለን መጠን ደም መለገስ ይጠበቅብናል፡፡ይህንንም አንድ ጊዜ ብቻ በዘመቻ የምናካሄደው ጉዳይ ሳይሆን ደም መለገስን እንደባህል አድርገነዉ ቢያንስ በአመት ከሁለት እስከ ሶስት ጊዜ ደም መለገስ ያስፈልጋል፡፡

ደም ለመለገስ ካሰቡበት ቀን በፊት ባለዉ ምሽት በቂ እንቅልፍ ማግኘት የሚያስፈልግ ሲሆን ከመለገስዎ በፊት ጥናማ ምግብ መመገብ፤ ስብነት ያለቸዉን( ለምሳሌ የአሳማ ስጋ)ና እንደ አይስ ክሬም ያሉ ምግቦችን ያለመመገብ፤ እስከ 473 ሚሊ ሊትር የሚደርስ ተጨማሪ ፈሳሽ ከመለገስዎ በፊት መጠጣት መቻልና ፕላትሌትስ የሚለግሱ ከሆነ ከመለገስዎ ከሁለት ቀናት በፊት ጀምሮ አስፒሪን ያለመዉሰድ ይመከራሉ፡፡

በተጨማሪም ደም ከመለገስዎ በፊት ሚስጥርነቱ የተጠበቀ የተለያዩ ጥያቄዎችን ሊጠየቁ ይችላሉ፡፡ ለምሳሌ በደምና የደም ዉጤት በሆኑ ነገሮች ሊተላለፉ የሚችሉ ደም ወለድ ኢንፌክሽን ሊያጋልጥዎ የሚችሉ ባህሪያቶች ከነበርዎ ሊጠየቁ ይችላሉ፡፡ በደምና በደም ዉጤቶች ሊተላለፉ የሚችሉ ኢንፌክሽኖች ስላሉ ሁሉም ሰዉ ደም መለገስ ላይችል ይችላል፡፡ ስለሆነም የሚከተሉት ሰዎች ደም ለመለገስ ብቁ አይደሉም:-
• ያለ ሀኪም ትዕዛዝ በመርፌ የሚወጉ እንደ ስቴሮይድና ህገወጥ መድሃኒቶችን የሚጠቀሙ/የተጠቀሙ ሰዎች
• ከዚህ በፊት ክሎቲይንግ ፋክተርስ መድሃኒቶችን የተጠቀሙ/ወስደዉ የሚዉቁ ሰዎች
• የኤች አይቪ ቫይረስ በደማቸዉ ያለባቸዉ ሰዎች
• የግብረስጋ ግንኙነትን ለገንዘብ ወይም ለህገወጥ መድሃኒቶች ማግኛ የሚጠቀሙ ግለሰቦች
• በደማቸዉ የሄፓታይትስ ቢ ቫይረስ ያለባቸዉ ሰዎች
የተወሰኑ አካለዊ ምርመራዎች( የደም ግፊትዎን መለካት፣ የሰዉነት ሙቀትዎንና የልብ ትርታዎ) ቼክ ሊደረግልዎ ይችላል፡፡ ትንሽ ደም ተወስዶ የቀይ የደም ሴልዎ መጠን ይታያል፡፡ ቀይ የደም ሴል መጠንዎ ችግር ከሌለበትና በሌሎች ምርመራዎችም ብቁ ከሆኑ ደም መለገስ ይችላሉ፡፡
ደም ከለገሱ በኃላ ለተወሰነ ጊዜ መቆያ ክፍል ዉስጥ እንዲያርፉ ተደርገዉ ቀለል ያሉ መክሰሶችንና የሚጠጡ ነገሮችን እንዲያገኙ ይደረጋሉ፡፡ ከዚያን ከ 15 ደቂቃዎች በኃላ ወደ ጉዳዮ እንዲሄዱ ይደረጋሉ፡፡

ደም ከለገሱ በኃላ፡-
• ተጨማሪ ፈሳሽ ለቀጣይ አንድ ወይም ሁለት ቀናት መዉሰድ
• ለአምስት ተከታታይ ቀናት ከባድ ስራ ያለመስራት/ከባድ ዕቃ ያለማንሳት
• የራስ ምታት/የማዞር ስሜት ከተሰማዎ ስሜቱ እስኪያልፍልዎ ለተወሰነ ጊዜ እግርዎን ወደላይ አድርገሁ ይንጋለሉ፡፡
• ደም ለመለገስ የተወጉበት ቦታ ላይ የታሰረልዎን ባንዴጅ/ፕላስተር ቢያንስ ከ4-5 ሰዓታት ያለመፍታት
• ባንዴጁን/ፕላስተሩን ከፈቱ በኃላ ቢደማብዎ ቦታዉ ላይ ጫን አድርገዉ በመያዝና እጅዎን ከፍ አድርገዉ በመያዝ ለአምስት ደቂቃዎች መቆየት
• መርፌ የተወጉበት ቦታ ላይ ባለዉ ቆዳዎ ስር ደም መፍሰስ ወይም መቅላት ካለዎ በረዶ አልፍ አለፍ እያሉ ለመጀመሪያ 24 ሰዓታት መያዝ
• እጅዎን ካመመዎ እንደ አሴታሚኖፌን/ፓራስታሞል ያሉ የህመም ማስታገሻ መድሃኒቶችን መዉሰድ፡፡ ነገር ግን እንደ አስፒሪን ወይም አይቡፕሮፌን(አድቪል) የመሳሰሉ መድሃኒቶችን ከመዉሰድ ይቆጠቡ፡፡

ደም ከለገሱ በኃላ የሚከተሉት ችግሮች ከቀጠሉ/ካሉ የህክምና ባለሙያ/ ያማክሩ/ለቀይ መስቀል ያሳዉቁ:-
• በቂ እረፍት፣ፈሳሽና ምግብ ከወሰዱ በኃላ ማዞር፣ ማቅለሽለሽና የራስ ምታቱ ከቀጠለ
• መጠዝጠዝ/ህመም በእጅ ጣትዎ ላይ ከተሰማዎ
• ደም ከለገሱ በአራት ቀናት ዉስጥ የጉንፋን ምልክቶች ከታየብዎ (ትኩሳት፣ የራስምታት፣ የጉሮሮ ህመም)፡፡ ይህ የሚያስፈልግበት ምክንያት ባክቴሪያ የእርስዎን ደም ወደሚወስደዉ ሰዉ እንዳይተላለፍ ነዉ፡፡

ዉጤቶች
እርስዎ የሰጡት ደም የተለያዩ ምርመራዎች ይደረጉበታል
• የደም አይነት፡- አራት አይነት የደም አይነቶች ያሉ ሲሆን እነርሱም ኤ፣ቢ፣ኤቢና ኦ ናቸዉ፡፡ በተጨማሪም የደምዎ አር ኤች አይነት ቼክ ይደረጋል (አር ኤች ኔጋቲቭ ወይም ፖዘቲቭ ለመሆኑ)
• በደም ምክንያት ሊተላለፉ የሚችሉ እንፌክሽኖች መኖር አለመኖራቸዉን ማረጋገጥ፡-ለሄፓታይትስ፣ ኤች ኤቪ፣ ሲፍሊስ(ቂጥኝ)ና ለመሳሰሉት ከተመረመረ በኃላ ደሙ ምንም ችግር ከሌለበት ለህሙማን እንዲሰጥ ለየሆስፒታሉ ይከፋፈላል፡፡ ከእነዚህ ዉስጥ አንዱ እንኳ ከተገኘ ደሙ ሙሉ በሙሉ እንዲወገድ ይደረጋል፡፡

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.