የደም ግፊት በሽታና መንሥኤዎቹ

h9991439_001

በየምግብ የመድኃኒትና የጤና ክብካቤ አስተዳደርና ቁጥጥር ባለሥልጣን የደም ግፊት ማለት ልባችን ደምን ወደ ተለያዩ ክፍሎች ለማሠራጨት ሲል በደም ቅዳ ቧንቧዎች ላይ የሚፈጥረው ግፊት ሲሆን ልኬቱም በ2 ቁጥሮች ይገለጻል፡፡
የላይኛው ልኬት ሲስቶልክ ሲባል የሚፈጠረውም የልብ ጡንቻዎች በሚኮማተሩበት እና ደምን በሚረጩበት ጊዜ ሲሆን የታችኛው ልኬት ደግመ ዳይስቶልክ ወይም የተኮማተሩ የልብ ጡንቻዎች ራሰለጠጡ የሚፈጠር ግፊት ነው፡፡ ትክክለኛ የግፊት መጠን የሚባለው የግፊት ልኬት መጠን ሲስቶሊኩ ከመቶ ሃያ በታች እንዲሁም ዲይሰቶሊኩ ከሰማኒያ በታች ሲሆን ነው፡፡ ነገር ግን ይህ የግፊት መጠን በተለያዩ ምክንያቶች ሊዛባና ከዚህ ትክክለኛ የግፊት መጠን ሊጨምር ይችላል፡፡ የደም ግፊት ምልክቶች ይህ በሽታ አብዛኛውን ጊዜ ምልክቶችን በግልፅ የማያሳይ ሲሆን ሕሙማን ለሌላ የጤና ችግር ወደ ጤና ተቋማት ሲሄዱ በአጋጣሚ በሕክምና  በባለሙያ ምርመራ የሚገኝ የበሽታ ዓይነት ነው፡፡ በተደጋጋሚ ጊዜ የሚከሰት ከባድ የራስ ምታት በትክክል አለማየት ሁኔታ ማቅለሽለሽና ማስመለስ ተደጋጋሚ ነስር ወይም በአፍንጫ ደም መፍሰስ የማዞር እና ማጥወልወል ስሜት የደም ግፊት ዓይነቶች 1.የመጀመሪያ ደረጃ የደም ግፊት የመጀመሪያ ደረጃ ደም ግፊት ምክንያቱ በግልፅ ብዙም አይታወቅም ሆኖም በተለያዩ መንስዔዎች ምክንያት ይፈጥራል፡፡ በተለይም ዘረ-መል (Gene) ጋር ተያይዘው የሚከሰቱ ለውጦች እንደ ምክንያትነት ይቀርባሉ ነገር ግን በተጨባጭ የትኛው ዘረ-መል (Gene) ችግሩን ያስከትላል የሚለው ጥያቄ እስካሁን ምላሽ አላገኘም፡፡

607

2.ሁለተኛ ደረጃ ደም ግፊት

የዚህ ደም ግፊት ዓይነት መንስዔዎቹ በግልፅ የሚታወቁ ናቸው፡፡ ከዚህ በታች የተዘረዘሩትን መንስዔዎች በመከላከል እና መቆጣጠር ደም ግፊቱን መቆጣጠር ይቻላል፡፡

በኩላሊትና በአካባቢው በሚገኙ የደም ቧንቧዎች ላይ የሚከሰት የጤና ችግር

በከፍተኛ ውፍረት ምክንያት አላስፈላጊ የስብ ክምችት

የስኳር ሕመም

እርግዝና ወቅት የሚከሰት የደም ግፊት ከሕክምና ባለሙያ ጋር በማነጋገር

ከፍተኛ መጠን ያለው አልኮል በየቀኑ መጠጣት

ሲጋራ ማጨስ

ለተለያዩ በሽታዎች የሚወሰዱ መድኃኒቶች የደም ግፊት መጠንን ሊጨምሩ ይችላሉ፡፡ በተለይም ስትሮይድስ (Steroids)

የተከለከሉና አደገኛ ዕፆችን ችግሩን መጠቀም

በምግብ ላይ ከመጠን ያለፈ ጨው መጠቀም

የደም ግፊት ምርመራ

የደም ግፊት ልኬት በተደጋጋሚ መደረግ ያለበት ሲሆን ተመሳሳይ ውጤት ከተገኘ ችግር እንደተከሰተ አመልካች ነው፡፡ በአንድ ጊዜ ልኬት ብቻ የደም ግፊት አለ ብሎ ለመወሰን አስቸጋሪ ነው፡፡

የደም ግፊት የሕክምና መንገዶቹ

1.ከመድኃኒት ውጭ ሕክምና

የደም ግፊት መጠንን አስቀድሞ እንዳይከሰት ለመከላከል የሚረዱ የተለያዩ አማራጭ መንገዶች ያሉ ሲሆን ከእነዚህም መካከል፡፡

ከፍተኛ የሰውነት ክብደት በመቀነስ

የሰውነት እንቅስቃሴ በማድረግ

የምንወስደውን የጨው መጠን በመቀነስ

ከፍተኛ የአልኮል መጠንን መቀነስ፣ ጫት አለመቃም፣ ሲጋራ ባለማጨስ፣ ሌሎች የሚያነቃቁ ንጥረ ነገሮችን በብዛት አለመውሰድ

መጨነቅን መቀነስ

የደም ግፊት በሽታን የሚያመጡ ተያያዥ የጤና ችግሮችን ማስወገድ፡፡

2.የመድኃኒት ሕክምና

የደም ግፊት መቆጣጠሪያ መድኃኒት ማለት የደም ግፊትን በመቆጣጠር በሽታው ሊያመጣ የሚችለውን ጉዳት ወይም ሞት መቀነስ የሚችሉ ናቸው፡፡ መድኃኒቶቹም በትክክለኛ የሕክምና ባለሙያ የሚታዘዙ እና በዓይነት እና በመጠን በየጊዜው እንደ ሕሙማን የሕመም ደረጃ ይለያያሉ፡፡ የሚታዘዘው የመድኃኒት መጠን እና ዓይነት ከሕመሙ ደረጃ ጋር ቀጥተኛ ተያያዥነት ያለውና ይህንን ሁኔታ ለማስተካከልና ለመቆጣጠር በየጊዜው በጤና ተቋማት በመገኘት የጤና ክትትልን ማድረግ ይኖርብናል፡፡ በሽተውን ለመቆጣጠር በመጀመሪያ ደረጃ ከምንጠቀማቸው መድኃኒቶች ውስጥ ጥቂቶቹን ለመጥቀስ ያህል፣

1.አንጆ ቴንሲን ኮንቨርቲንግ ኢንዛይም ኢቲቢተርስ (Angiotensin converting enzyme inhibitors)

ይህ የመድኃኒት ዓይነት በአንጆቴንሲን-II ምክንያት የሚመጣውን የደም ቧንቧዎች መጥበብ እና የአልዶስትሮን መመንጨትን በመከላከል የደም ግፊትን ለመቆጣጠር የሚያገለግል መድኃኒት ነው፡፡ ለምሳሌ ኢናላፕሪል፣ ሊስኖፕሪል እና የመሳሰሉት በዚህ የመድኃኒት ክፍል ውስጥ ይካተታሉ፡፡

የመድኃኒቶቹ ጎንዮሽ ጉዳት፡-

እርግዝና፣ የኩላሊት ችግር፣ በሰውነት ውስጥ ከባድ የሆነ ፈሳሽ መቋጠር (Angioedema) እና ሌሎችም

2.ካልሲየም ቻናል ብሎከር (Calcium channel blocker)፡-

ይህ ዓይነት መድኃኒት እንደ ኒፊዲፒን፣ አሚሎዲፒን እና የመሳሰሉትን የሚያጠቃልል ሲሆን ካልሲየም የተባለውን ንጥረ ነገር ወደ ሴሎች እንዳይገባ በማድረግ ግፊትን ለመቆጣጠር ይረዳል፡፡

የጎንዮሽ ጉዳት፡-

ራስ ምታት፣ የእግር እብጠትና ሌሎችም

መድሃኒቱ የማይወሰድባቸው ሁኔታዎች

የደም ማነስ፣ አንስቴብል አንጃይና የሚባለው የልብ ሕመምና የመሳሰሉት

3.ዳዩሪቲክስ (Diuretics)፡-

በተለይ ታያዛይድ የሚባለው መድኃኒት ለምሳሌ ኃድሮክሎሮታያዛይድ (HCT) በሽንት መልክ ውኃና ንጥረ ነገሮች በተለይ ፖታሲየም የተባለውን ንጥረ ነገር እንዲወገድ በማድረግ ግፊትን ለመቆጣጠር ያገለግላል፡፡

የጎንዮሽ ጉዳት፡-

የፖታሲየምና የሶዲየም መጠን መቀነስ፣ የዩሪክ አሲድ መጠን መጨመር፣ የወንድ ዘር ፍሬ ማነስና የመሳሰሉት

መድኃኒቱ የማይወሰድባቸው ሁኔታዎች፡-

የስኳር በሽታ፣ የስብ መጠን መዛባት፣ ከባድ የኩላሊት ችግር፣ የሪእ በሽታና ሌሎችም፡፡

4.ቤታ ብሎ ከርስ (Beta-blockers)፡-

ይህ ዓይነት መድኃኒት የልብ ምት፣ የሬኒን መመረት፣ የኖርኢፕንፊን ተግባርና የመሳሰሉት በመቀነስ የደም ግፊትን ለመቆጣጠር ያገለግላል፡፡ ለምሳሌ ፕሮፕራኖሎል፣ አቴኖሎል፣ ሜቶፕሮሎልና የመሳሰሉት

የጎንዮሽ ጉዳት፡-

የደም ግፊት ማነስ፣ የደረት ሕመም፣ ፈሳሽ መቋጠር፣ ድካም፣ ማቅለሽለሽ፣ የሆድ ድርቀትና የመሳሰሉት

መድኃኒቱ የማይወሰድባቸው ሁኔታዎች፡-

እርግዝና፣ ጡት ማጥባት፣ ሳንባ ውስጥ የፈሳሽ መቋጠር፣ የልብ ድካምና የመሳሰሉት፡፡

5.ሐይድራላዝን (Hydralizine)፡-

ይህ ዓይነት መድኃኒት የደም ቧንቧዎችን በማስፋት (Dilating arteries) የደም ግፊትን ለመቆጣጠር የሚያገለግል መድኃኒት ነው፡፡

የጎንዮሽ ጉዳት፡-

የልብ ምት መጨመር፣ ማቅለሽለሽ፣ ማስመለስ፣ ፈሳሽ መቋጠር፣ ራስ ምታት፣ ትኩሳት፣ የምግብ ፍላጎት መቀነስ (Anorexia) እና የመሳሰሉት

መድኃኒቱ የማይወሰድባቸው ሁኔታዎች፡-

የደም ቅዳ በሽታ (Coronary artery disease)፣ የአእምሮ ችግር፣ ከመጠን በላይ የሆነ የልብ ምት መጨመር፣ የልብ ድካምና ድንገተኛ አደጋና ሌሎች

ይህ በሽታ ያለበት ሰው መውሰድ ያለበት ጥንቃቄዎች

የጎንዮሽ ጉዳት ሲያጋጥም መድኃኒቱን ሳያቋርጡ ለጤና ባለሙያ መናገር ያስፈልጋል፡፡

መድኃኒቱን ሕጋዊ ፍቃድ ካላቸው ተቋማት መግዛት ይገባል፡፡

ስለ መድኃኒት አወሳሰድ የጤና ባለሙያን በሚገባ መጠየቅ ያስፈልጋል፡፡

ከአዘጋጁ፡- ባለሥልጣኑን በኢሜል አድራሻቸው daca@ethionet.et ማግኘት ይቻላል፡፡

Source: ethiopianreporter.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.