የሳይነስ እና የአስም በሽታ

የሳይነስ ቁስል

ሳይነስ ቁስል ከፊት ጀርባ የሚገኙት በአየር የተሞሉት ቀዳዳዎች (sinuses) መቁሰል (inflammation) ነው፡፡ ይኽ ቁስል በአብዛኛው በራሱ ጊዜ የሚድን ሲሆን በአፍንጫ እና በአይን ዙሪያ ህመምን ያስከትላል፡፡ ከፊትህ ጀርባ በአፍንጫ ቀዳዳ ዙሪያ አራት ጥንድ የሆኑ ቀዳዳዎች(sinuse) ይገኛሉ፡፡

እነዚህ ቀዳዳዎች ንፍጥ (mucus) በሚያመርቱ ህዋሳት የተሸፈኑ ሲሆን ይህም ንፍጥ በትንንሽ ፀጉሮች ተገፍቶ ወደአፍንጫ ይገባል፡፡እነዚህ ቀዳዳዎች ከአፍንጫ ጋር የሚገናኙበት ትንንሽ በሮች አላቸው፡፡ እነዚህም አየር፣ ፈሳሽ እና ንፍጥ እንደፈለገው እንዲሄድ ይረዳሉ፡፡ ቀዳዳዎቹ ውስጥ የሚመረተው ንፍጥ በጤናማ ጊዜ ቀዳዳዎቹ ውስጥ አይጠራቀምም፡፡ ነገር ግን ቀዳዳዎቹ በተለያዩ ምክንያቶች ከተዘጉ አሊያም የትንንሽ ፀጉሮቹ እንቅስቃሴ ከተገታ ፈሳሹ በመጠራቀም የሳይነስ በሽታ ምልክቶች እንዲፈጠር ያደርጋል፡፡

ጉንፋን ሲይዝህ ቀዳዳዎቹን የሚሸፈነው የላይኛው ክፍል በማበጥ ከአፍንጫ ጋር የሚያገናኛቸውን በሮች ይደፍናቸዋል፡፡ስለዚህም ቀዳዳው ውስጥ የሚመረተው ንፍጥና ፈሳሽ እዛው ውስጥ ይጠራቀማል፡፡ይኼ የተጠራቀመ ፈሳሽ ለጀርሞች ምቹ መራቢያ ቦታን ይፈጥራል፡፡ ሁለት አይነት የሳይነስ ቁስል አይነቶች ሲኖሩ እነሱንም በሚኖራቸው የጊዜ ቆይታ እንከፍላቸዋለን፡፡ ከሁለት ሳምንት በላይ የሚቆየው አይነት ሳይነስ መቁሰል በአብዛኛው በቀላል ህክምና የሚድን ሲሆን ሌላኛው አይነት ደግሞ ለረዥም ጊዜ የሚቆይ እና በተለያዩ መድሃኒቶች በቀላሉ የማይድን ሲሆን አስቸጋሪ በሽታ ነው፡፡

አንዳንድ ሰዎች ከሌሎች በተለየ በዚህ በሽታ በተደጋጋሚ ይጠቃሉ፡፡ በተፈጥሮ ለብዙ ነገሮች አለርጂክ የመሆን ባህሪ ካላቸው የሳይነስ ቁስል በተደጋጋሚ ያጠቃቸዋል፡፡ እንደአስም በሽታ ሁሉ ለአበባ ብናኝ፣ ለአዋራ እና ለመሳሰሉት ነገሮች አለርጂክ መሆን በነዚህ ሰዎች ላይ የሳይነስ መቁሰልን ሲያስከትል ከሱ በተጨማሪ ደግሞ በአለርጂ ምከንያት በቀዳዳዎቹ ውስጥ የሚጠራቀመው ፈሳሽ ውስጥ ጀርሞች በመራባት በሽታውን የበለጠ ያጎሉታል፡፡ ስለዚህም በተደጋጋሚ በዚህ በሽታ ይጠቃሉ፡፡

የሳይነስ መንስኤዎች ምንድን ናቸው?

በሽታው የሚከሰተው ሳይነስ ቀዳዳዎች ሲደፈኑ አሊያም ትንንሾቹ ፀጉሮች እንቅስቃሴን የሚያግድ ነገር ሲከሰት ነው፡፡ ኢንፌክሽን ወይም ኢንፌክሽን ያልሆኑ መንስኤዎች ሲኖሩት በአብዛኛው የላይኛው የመተንፈሻ አካላት በሽታን ተከትሎ ይከሰታል፡፡

ኢንፌክሽን ካልሆኑት መንስኤዎች መካከል አለርጂ፣ የማቁሰል ብቃት ላላቸው ኬሚካሎች ተጋላጭ መሆን፣ አፍንጫ ላይ የሚበቅሉ የተለያዩ እንግዳ ነገሮች፣ ካንሰር ሊያመጡት ይችላሉ፡፡ እንደ አስም ሁሉ ለተለያዩ ነገሮች አለርጂ መሆንን ተከትሎ የሚመጣው አይነት የሳይነስ ቁስል ወቅትን ተከትሎ የመባባስ አዝማሚያ አለው፡፡ በአስም በሽታ የሚጠቁ ሰዎች ይኼኛው በሽታም ያጠቃቸዋል፡፡

በኢንፌክሽን የሚመጣው በባክቴሪያ፣ በቫይረስ አሊያም በፈንገስ ምክንያት ሊከሰት ይችላል፡፡ በቫይረስ የሚመጣው በሽታ በጣም በብዛት የሚታየው እና በራሱ የመዳን ባህሪ ያለው ነው፡፡ ከጥርስ ኢንፌክሽን ተነሰተው ወደቀዳዳዎቹ በመግባት የሳይነስ ቁስል የሚያመጡ ባክቴሪያዎች አሉ፡፡ ፈንገስ ደግሞ መጀመሪያውኑ የበሽታ የመከላከል አቅሙ በተዳከመ ሰው ላይ ለምሳሌ ለካንሰር በሽታ መድሃኒት (ኬሞቴራፒ) ላይ ያለ ሰው ላይ ይከሰታል፡፡ ይህም ከቀላል ሳይነስ ይልቅ ለህይወት የሚያሰጋ ኢንፌክሽን ያመጣል፡፡

የሳይነስ ቁስል ምልክቶች ምንድን ናቸው?

የሳይነስ መቁሰል በብዛት ከላይኛው የመተንፈሻ አካላቶች በሽታ ጋር ተያይዞ ስለሚከሰት ምልክቶቹን ለብቻው ለይቶ ለማወቅ ይከብዳል፡፡ ጉንፋን የያዘው ሰው የሳይነስ ቀዳዳዎች ቁስለትም አብሮት መከሰቱ አይቀሬ ነው፡፡

የሳይነስ በሽታ አፍንጫ በፈሳሽ መታፈን፣ የፊት ህመም፣ እራስ ምታት ይኖረዋል፡፡ የሚኖረው ህመም ጎንበስ ሲባል ወይም በጀርባ ሲተኛ የመባስ ባህሪ አለው፡፡ ወፍራም፣ ቢጫ ከአፍንጫ የሚወጣ ፈሳሽ ካለ የባክቴሪያ መንስኤነትን ያመላክታል፣ ነገር ግን በቫይረስ በሚመጣው ጉንፋን መጀመሪያ አካባቢም የዚህ አይነት የአፍንጫ ፈሳሽ ሊያስከትል ስለሚችል ለባክቴሪያ ብቻ የተወሰነ አይደለም፡፡ ሌሎች ምልክቶች ለምሳሌ ማስነጠስ፣ ሳል እና ትኩሳትን የመሳሰሉ ምልክቶችም ሊኖሩት ይችላል፡፡ የጥርስ ህመም እና የአፍ ሽታም በባክቴሪያ ከሚመጣው ሳይነስ ጋር ተያያዥነት አላቸው፡፡ አይን እንቅስቃሴን ተከትሎ የሚኖር ህመም ይኖራቸዋል፡፡ የማሽተት አቅምህም ከበፊቱ ሊቀንስ አሊያም እስከነጭራሹ ሊጠፋ ይችላል፡፡ በአለርጂ የሚመጣው በሽታ ደግሞ ወቅትን እየተከተለ ይነሳብሃል፡፡ በክረምት እና በፀደይ ከሌላው ጊዜ በተለየ ሊያስቸግርህም ይችላል፡፡

asthma_v01

የሳይነስ በሽታ ከያዘኝ በኋላ ምን ላድርግ ?

በሽታው በብዛት በራሱ የሚድን ሲሆን የተዘጋውን ሳይነስን እና አፍንጫን የሚያገናኘውን በር መክፈት ጥሩ የህክምናው መንገድ ነው፡፡ ውሃ አሙቆ እንፋሎቱን መታጠን ውስጥ የተጠራቀመውን ንፍጥ ስለሚያቀጥን ፈሳሹን በቀላሉ ማስወጣት ትችላለህ፡፡ ንፁህ (ተፈልቶ የቀዘዘ ) ውሃ ቀጭን አፍ ባለው እቃ አድርጎ የአፍንጫን የውስጥ ክፍል ማጠብ ጥሩ መንገድም ነው፡፡ ብዙ ፈሳሽ መጠጣትም እንመከራለን፡፡ ከሳምንት ለበለጠ ጊዜ የሚቆይ ከሆነ አሊያም በጣም ሀይለኛ ህመም ካለው ወደሆስፒታል ሄዶ መታየቱ ተመራጭ ነው፡፡ በጀርሞች የሚመጣው በቀላል መድሃኒቶች ስለሚድን ከላይ የተጠቀሱት ምልክቶች ካሉብሽ ወደሆስፒታል ሄደሽ መመርመር ጠቃሚ ነው፡፡ ከሱ በተጨማሪም በአለርጂ ምክንያት የሚመጣው ቁስለት ከሆነ በሽታውን ከሚያባብስብሽ ነገር እራስሽን መጠበቅ ጠቃሚ ነው፡፡

የሳይነስ ቁስለት አንዴ ከያዘሽ በኋላ ህመሙን በተለያዩ መንገዶች መቀነስም ትችያለሽ፡፡ የሙቀት እና ቅዝቅዜ መለዋወጥ ህመሙን ስለሚያብሰው በተቻለሽ አቅም በጣም ሞቃት እና ቀዝቃዛ ቦታዎች ላይ አትሁኚ፡፡

ከጉንፋን ጋር ተያያይዞ በሳይነስ በሽታ በተደጋጋሚ የምትጠቂ ከሆነ ደግሞ በምትተኚበት ጊዜ ጭንቅላትሽን ከፍ የሚያደርግ ትራስ ማድረግ የሳይነስ በሮች እንዳይዘጉ በማድረግ ሊረዳሽ ይችላል፡፡

አስም

አስም ምንድን ነው?

አስም የመተንፈሻ አካላት በሽታ ሲሆን የአየር ቧንቧዎች መጥበብን በማስከተል በአተነፋፈስ ላይ ችግር ያመጣል፡፡በተፈጥሮ የአይር ቱቦዎቻችን እንዳጋጣሚ ከሚገባ ከማንኛውም ባእድ ነገር እራሳቸውን የሚጠብቁበት መንገድ አላቸው፡፡ ይህ ለባእድ ነገር የምናሳየው መልስ በአስም በሽተኞች ላይ የተጋነነ ነው፡፡ ስለዚህ በሌላ ጤነኛ ሰው ላይ የማናያቸውን ምልክቶች በእነሱ ላይ እናያለን፡፡ በተለይ ደግሞ እንደ የአበባ ብናኝ፣ አዋራ፣ የእንስሳት ፀጉር የመሳሰሉ ነገሮች አስም ባለባቸው ሰዎች ላይ ከበድ ያለ ጉዳት ያደርሳሉ፡፡ ባአጭሩ አስም ማለት ከላይ ለተጠቀሱትና ሌሎችም ነገሮች አለርጂክ መሆንና ለእነሱም ተገቢውን በአለርጂክ ጊዜ የሚኖር መልስ ማሳየት ነው፡፡

እነዚህ ባእድ ነገር ሲኖር የሚኖሩ መልሶች ጊዜያዊ የሆነ የአየር ቱቦዎች መጥበብ ፣ የትንንሽ ቱቦዎች (bronchial tubes) ማበጥ ፣ በሰውነታችን የሚመረተው የአየር ቱቦ ፈሳሽ(mucus) ከተለመደው በዛ ብሎ መመረት የመሳሰሉ ክስተቶችን ያጠቃልላል፡፡ የትንንሽ ቱቦዎች (bronchial tubes) ማበጥ ለረዥም ጊዜ የሚቆይ ጉዳት ከሚያመጡት ለውጦች ውስጥ ይመደባል፡፡ በዚህም ምክንያት ለተወሰነ ጊዜ አየር ማስገባትና ማስወጣት አስቸጋሪ ይሆናል፡፡ ስለዚህም ውዱን ኦክስጅን ወደውስጥ ለመሳብ ብዙ መፍጨርጨሮች እናደርጋለን፡፡በአስም በሽታ ጊዜ የሚከሰተው የአየር ቱቦዎች መጥበብ ጊዜያዊ መሆን ከሌሎች የመተንፈሻ አካላት በሽታዎች ይለየዋል፡፡ ነገር ግን ለረዥም ጊዜ የቆየ በሽታ ያለበት ሰው የአየር ቧንቧው መጥበብ ጊዜያዊነቱን ትቶ ለሁልጊዜም ሊሆን ይችላል፡፡አስም ወቅትን፣ የአየር ሁኔታን ፣ ቦታን እንዲሁም እድሜን የሚመርጥ በሽታ ነው፡፡

የአስም በሽታ የአንድ ሰውን የእንቅስቃሴንና ስራ የመስራት አቅሙን የሚያደክም እንዲሁም ለብዙ ሰዎች ሆስፒታል ጉብኝት ምክንያት የሆነ በሽታ ነው፡፡

በልጅነት የሚኖር አስም በጎልመሶች ላይ ካለው በበለጠ በብዛት የሚታይ ሲሆን እድሜ እየጨመረ በሄደ ቁጥር በሽታው የመጥፋት አዝማሚያ አለው፡፡

አሰምን የሚያመጡ ነገሮች ምንድን ናቸው?

የአስም በሽታ ተጠቂ ከሆንክ ዋናው በበሽታው ለመጠቃት መንገድ ከሚከፍቱ ነገሮች አንዱ ለአስም እንዲሁም ለሳይነስ መቁሰል የመሳሰሉ በአለርጂ ምክንያት ለሚመጡ በሽታዎች ከሌላ ሰው በተለየ ተጠቂ መሆን( አቶፕይ) ነው፡፡ይኼ ችግር ያለባቸው ሰዎች በሌሎች አለርጂክ በሽታዎች ለምሳሌ የሳይነስ መቁሰል እንዲሁም የቆዳ ችግሮች ይጠቃሉ፡፡ አቶፕይ በጄኔቲክ እና በኑሮ ሁኔታ ባለው ስብጥር ይከሰታል፡፡ አንዱ የቤተሰብህ አባል እንደዚህ አይነት ችግር ካለበት ያንተ ተጠቂ የመሆን እድል ይጨምራል፡፡ የመተንፈሻ አካላት ኢንፌክሸኖች ምንም እንኳን በፊት የነበረ አስምን ቢያያባብሱም አስምን አያመጡም፡፡ ከመጠን ያለፈ ውፍረት( Obesity) በተለይ በሴቶች ላይ በአስም የመያዝን እድል ይጨምራል፡፡ ሲጋራ ማጨስ እና ሌሎች ኬሚካሎችም አስምን ሊያስከስቱ ይችላሉ፡፡ ከስራ ጋር ተያይዞ የሚመጣ አስም በተለያዩ ሰዎች ላይ ይታያል፡፡ በብዛት ከኬሚካል ጋር የሚሰሩ ሰዎች ላይ የሚከሰት ሲሆን የቤተሰብ ታሪክ አያስፈልገውም፡፡ የእድሜ መጨመርም ጋር ተያይዞ የአስም በሽታ ሊባባስ ይችላል፡፡

የአስም በሽታ ምልክቶች ምንድን ናቸው?

ረዘም ላለ ጊዜ የቆየ ሳል፤ አየር ማጠርና በሚተነፍሱበት ጊዜ የሚሰማ ሲር ሲር የሚል ድምፅ (wheezing) ዋነኞቹ የአስም መገለጫ ምልክቶች ናቸው፡፡ ሳሉ ከብዙ እንቅስቃሴ እና ከሳቅ ጋር ተያይዞ የሚባባስ ሲሆን የታፈነ አይነት ድምፅ ይኖረዋል፡፡ እነዚህ ምልክቶች ባልተጠበቁበት ሰአት የሚነሱ ሲሆን ብዙ ጊዜ ማታ ማታ እና ጠዋት ይብሳሉ፡፡ ከዚህ በተጨማሪ አክታ፣ ቶሎ ቶሎ መተንፈስና ፊት እና ጀርባ ላይ የማሳከክ ስሜት ይኖራል፡፡ በአይየር ቱቦዎች መጥበብ የተነሳ የመተንፈሱ ስራ ተጨማሪ ጡንቻዎችን ሊፈልግ ይችላል፡፡ በዚህም ምክንያት የጎድን ጡንቻዎች አተነፋፈስን ተከትሎ ገባ ወጣ ማለት እና የአንገት ጡንቻዎች መገታተርን ልታስተውል ትችላለህ፡፡ ድካም እና የአቅም ማነስም ተያይዘው የሚመጡ ችግሮች ናቸው፡፡ የነዚህ ምልክቶች መኖር የአስም በሽተኛነትን አያረጋግጥም፡፡ ግን ወደሆስፒታል ለመሄድ ጥሩ ምክንያት ናቸው፡፡ አስም ያለባቸው የቅርብ ዘመዶች – እናትና አባት ወይም እህት እና ወንድም – ያለው ሰው ከሌላው ሰው በተለየ በአስም ለመያዝ ትልቅ እድል አለው፡፡ በሽታው በቤተሰብ የሚሄድ ባይሆንም አስም ያለበት ቤተሰብ ያለው ሰው ሰፋ ያለ ተጋላጭነት ይኖረዋል፡፡

አስምን የሚያባብሱ (የሚያስነሱ) ነገሮች ምንድን ናቸው?

አስምን የሚያስነሱ አሊያም የሚያባብሱ ብዙ ነገሮች አሉ፡፡ ጉንፋን እና የሳይነስ መቁሰል (sinusitis) አስምን ያባብሳሉ፡፡እናም ከላይ የጠቀስኳቸውን የአስም ምልክቶች ጠንከር ብለው እንዲታዩ ያደርጋሉ፡፡ ከበድ ያለ እንቅስቃሤ በምታደርግበት ጊዜ አየር ቶሎ ቶሎ ትተነፍሳለህ፡፡ ይሄ ደግሞ የአየር ቱቦዎችህ እንዲጠቡ የሚያደርጉ ኬሚካሎች ከተለያዩ ህዋሳት እንዲመረቱ ያደርጋል፡፡ ድሮም ጠባብ በነበረው የአይየር ቱቦ ላይ ተጨማሪ መጥበብ በአተነፋፈስህ ላይ ከበፊቱ በበለጠ አስቸጋሪ ሁኔታን ይፈጥራል፡፡ቅዝቃዜም የራሱ የሆነ ድርሻ አለው፡፡ ከባድ ስፖርት ከመስራት ጋር ተመሳሳይ የሆነ ለውጥ ያስከትላል፡፡

ሲጋራ ማጨስ በጣም መጥፎ ችግሮችን የሚያስከትል ተግባር ነው፡፡ የሳንባ ጠንቅ የሆነው ይህ ልማድ ይህንን በሽታ ለማባባስ ትልቅ አስተዋፅኦ ያደርጋል፡፡ አንዳድ ህመምተኞች ላይ ሽቶ፣ ሳቅ፣ የአየር ለውጥ ፣ ሙቀት እና ጭንቀት ህመሙን ያባብስባቸዋል፡፡ውፍረትም ከአስም ጋር በተያያዘ እራሱን የቻለ መጥፎ ጎን አለው፡፡ እንደ አስፕሪን ያሉ መድሃኒቶችም አስምን ሊቀሰቅሱ ይችላሉ፡፡ የክረምት ወራትም ቅዝቃዜ ስለሚኖር አስምህን ሊያስነሳብህ ይችላል፡፡በተጨማሪም ብዙ ጀርሞች በእነዚህ ወቅቶች ስለሚራቡ ብዙ የላይኛው መተንፈሻ አካላት በሽታዎች ይኖራሉ፡፡ እነዚህ ጉንፋንና ጉንፋን መሰል በሽታዎች አስምን ያባብሳሉ፡፡ በተጨማሪም ዋነኛው አለርጂክ አምጪው ፈንገስ በክረምት በየቦታው ስለሚገኝ አስምህን ያባብስብሃል፡፡

የአስም ህመምተኛ ሰው እራሱን እንዴት ሊንከባከብ ይችላል?

በሽታው እንዳለብህ ከታወቀ በኋላ የሚሰጡህን መድሃኒቶች በዶክተሩ ትእዛዝ መሰረት በአግባቡ ተጠቀም፡፡ በተጨማሪ ቪታሚን ሲ እና ቪታሚን ኤን የያዙ ምግቦችን ለምሳሌ ፍራፍሬ እና አትክልትን – ቲማቲም፣ ቃሪያ፣ ጥቅል ጎመን (ቪታሚን ሲ በሙቀት ቶሎ ስለሚጠፋ በደንብ ባይበስሉ ይመከራል) በተጨማሪ ሎሚ እና ብርቱካን – እንዲሁም የአሳ ዘይትን ተመገብ፡፡ ከዚህ ባለፈ በቂ እረፍት ማግኘትና አስሙን ከሚያባብሱ ነገሮች መራቅ ቆይታህን ያቃልልልሃል፡፡ በሽታው ከሚያመጣቸው ከሚፈሩ መዘዞቹ አንዱ በአጭር ጊዜ የመባባስ ባህሪው ስለሆነ በተቻለህ አቅም ሁሉ አስምህ ለመቆጣጠር ጥረት አድርግ፡፡

በአጭር ጊዜ የሚባባስ አስም (Asthma Attack) ምንድን ነው?

ይሄ ችግር ለህይወት የሚያሰጋ ሲሆን አስም ያለበት ሰው ላይ የበሽታው ምልክቶች በድንገት በጣም ሲባባሱበት እና መተንፈስ ሲያቅተው ይከሰታል፡፡ ከዚህ በፊት የምትወስደው መድሃኒት የማያሽለው አይነት ሳል፣ የትንፋሽ ማጠር፣ የደረት መወጠር ዋናዎቹ ምልክቶች ናቸው፡፡ አንዳንዴ ከንፈርህ፣ ፊትህና ጣቶችህ ሊጠቁሩ ይችላሉ፡፡ እነዚህ ምልክቶች ከሰው ወደ ሰው እንዲሁም ከጊዜ ጊዜ ይለያያሉ፡፡ የዚህ በሽታ ዋነኛ ችግር የኦክስጅን እጥረት ስለሆነ አንድ ሰው በአጭር ጊዜ የተባባሰ አስም ያጋጠመው ሰው በፍጥነት ሆስፒታል ሄዶ ኦክስጅን እንዲያገኝ መደረግ አለበት፡፡ ከዚህ በተጨማሪም የተለያዩ መድሃኒቶችን ይወስዳል፡፡

sOURCE: addishealth

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.