የራስ ምታት/ Headache

0

ዛሬ በራስ ምታት ህመም ላይ ምክሮች እንሰጥዎታለን፡፡ ስለራስ ምታት ህመምም ይሁን ስለሌላ የጤና ጉዳይ ተጨማሪ መረጃ ከፈለጉ 8896 ሃሎ ዶክተር ላይ በመደወል በቂ ልምድና ሙያ ያላቸዉን ሀኪሞቻችንን ያማክሩ፡፡ እርስዎን ለማማከር ሁሌም ዝግጁ ናቸዉ፡፡

man-headacheየራስ ምታት በየትኛዉም የጭንቅላት/የራስ ክፍል/አካባቢ የሚከሰት የህመም አይነት ሲሆን ህመሙ ጭንቅላትዎን ከፍሎ በአንዱ በኩል አሊያም በሁለቱም በኩል ሊኖር ይችላል፣በተወሰነ ቦታ ብቻ ተለይቶ ሊታይ ይችላል፣ ከአንዱ የጭንቅላትዎ ክፍል ወደ ሌለኛዉ ሊዛመት/ሊሰራጭ ይችላል፡፡ ህመሙ የመዉጋት፣ የመምታት ወይም ለመግለፅ የሚያስቸግር አይነት ስሜት ሊኖረዉ ይችላል፡፡ የራስምታት ቀስበቀስ ወይም በድንገት ሊመጣ የሚችል ሲሆን ህመሙ ከጀመረ በኃላ ለሰዓታት ወይም ለቀናት ሊቀጥል ይችላል፡፡

የራስ ምታት ምክንያቶች
የራስ ምታትዎ ምልክቶች የህክምና ባለሙያዎን የህመሙን መንስኤ ለማወቅና ተገቢዉን ህክምና ለመወሰን ሊረዳቸዉ ይችላል፡፡ የራስ ምታት በአብዛኛዉ ጊዜ የሚከሰተዉ ቀላል በሆኑ ምክንያቶች ሲሆን አንዳንድ ጊዜ ግን ለህይወት አስጊ በሆኑ ምክንያቶች ሊመጣ ይችላል፡፡
የራስ ምታት በአጠቃላይ ሲታይ የራስ ምታቱን በሚያመጡ ምክንያቶች ሊከፈል ይችላል፡፡ እነርሱም:-

ፕራይመሪ የራስ ምታት (ሌላ ምክንያት የሌለዉ የራስምታት አይነት)
ይህ የራስምታት አይነት የሚከሰተዉ በጭንቅላትዎ ዉስጥ ያሉና ህመም እንዲሰማዎ የሚያደርጉ ክፍሎች ችግር ሲከሰትባቸዉ ወይም ከመጠን ያለፈ ስሜት( overactivity) በሚፈጠርበት ወቅት ነዉ፡፡ይህ የራስ ምታት አይነት የመሰረታዊ ህመም/ underlying disease ምክንያት/ምልክት አይደለም፡፡ይልቁንም በጭንቅላታችን ዉስጥ ባሉ ኬሚካሎች እንቅስቃሴ፣በጭንቅላታችን ዉስጥ/ዉጪ ባሉ የደምና የነርቭ ስሮች፣የአንገትና ጭንቅላት ጡንቻዎች ወይም የእነዚህ ድብልቅ ምክንያቶች ችግር ሲከሰት ነዉ፡፡አንዳንድ ሰዎች ለዚህ አይነት የራስምታት ችግር ሊጋልጣቸዉ የሚችል በዘር የሚወረስ ነገር ሊኖራቸዉ ይችላል፡፡ በጣም ከሚታወቁትና ከዚህ የራስምታት አይነት ዉስጥ የሚመደቡ የራስ ምታት አይነቶች
• ክላስተር ሄድኤክ/Cluster headache
• ማይግሬይን ሄድኤክ/Migraine
• ቴንሽን ሄድአክ/Tension headache የመሳሰሉት ናቸዉ፡፡
እነዚህ የራስ ምታት አይነቶች የተወሰኑ የአኗኗር ዘይቤ ምክንቶች ሊያስነሱት/ሊያባብሱት ይችላሉ፡፡ እነሱም
• መጠጥ/አልኮሆል፡- በተለይ ቀይ ወይን
• የተወሰኑ የምግብ አይነቶች፡- ለምሳሌ የተቀነባበሩ (processed) እና ናይትሬትስ ያላቸዉ ምግቦች( ስጋ)
• የእንቅልፍ መለዋወጥ/ የእንቅልፍ ማጣት
• ትክክል ያልሆነ ፖስቸር
• የምግብ መርሃግብርዎን መዝለል
• ጭንቀትና የመሳሰሉት ካለዎ የህመሙ መነሻ ሊሆኑ ይችላሉ፡፡

ሰከንደሪ ራስምታት (ምክንያት ያለዉ)
ይህ የራስምታት አይነት ሌላ ህመሙን ሊያመጡ ለሚችሉ የመሰረታዊ ህመም/ underlying disease ምልክት ነዉ፡፡ በጣም ብዙ ምክንያቶች ለዚህ አይነት የራስምታት መከሰት ምክንት ሲሆኑ ከነዚህም ዉስጥ
• ድንገተኛ የሳይነስ ኢንፌክሽን
• በጭንቅላት ዉስጥ በደም መልስ( venous) ዉስጥ ደም መርጋት
• በጭንቅላት ዉስጥ የደም ቧንቧ መወጠር/መስፋት መከሰት /ብሬይን አንዩሪዝም/
• የጭንቅላት ዉስጥ ዕጢ
• በካርቦንሞኖኦክሳይድ መመረዝ፡- ለምሳሌ የከሰል ጭስ
• የፈሳሽ ዕጥረት(ዲሃይድሬሽን)
• የጥርስ ችግር
• የጆሮ ኢንፌክሽን
• ወዘተ…. ሊጠቀሱ ይችላሉ፡፡

የህክምና ባለሙያ ማማከር የሚገባዎ መቼ ነዉ?
የራስ ምታት እንደ ስትሮክና የማጅራት ገትር ለመሳሰሉ በጣም አደገኛ/ከፍተኛ የሆነ የጤና ችግር ሊያመጡ ለሚችሉ ህመሞች ምልክት ሊሆን ይችላል፡፡ ስለሆነም በህይወትዎ አይተዉት የማያዉቁት የራስ ምታት ስሜት፣ በድንገት የመጣና ከፍተኛ የራስምታት አይነት ካለዎና የሚከተሉት ምልክቶች ከራስምታቱ ጋር ተያይዞ ካለዎ አቅራቢያዎ ወደሚገኝ ድንገተኛ የህክምና መስጫ ተቛም ባስቸኳይ መሄድ ይገዎታል፡፡ እነዚህም ምልክቶች፡-
• እራስን መሳት
• የመቀበጣጠር ወይም የሰዎችን ንግግር መረዳት ያለመቻል ካለዎ
• ከፍተኛ ትኩሳት ካለዎ፡- ከ39°ሴ. ግሬድ በላይ ከሆነ
• ባንድ በኩል ያለዉ የሰዉነት ክፍልዎ የመደንዘዝ፣ የመስነፍ ወይም ሽባ የሆነ ከሆነ
• የአንገት ያለመታጠፍ ችግር ካለዎ ( Stiff neck)
• የዕይታ ችግር ከገጠመዎ
• የመናገር ችግር ከገጠመዎ
• የመራመድ ችግር ከገጠመዎ
• ማቅለሽለሽና ትዉከት የመሳሰሉት ናቸዉ፡፡

ለራስ ምታት ሊሰጡ የሚችሉ ህክምናዎች
ለማይግሬይን አይነት የራስ ምታት ህመሙን/ስቃይን ሊያስታግሱ የሚችሉ መድሃኒቶች
• ጥሩ ዉጤት እንዲያመጣ ከተፈለገ የህመም ማስተጋሻ መድሃኒቶችን ህመሙ እንደጀመረዎ ወዲያዉ መዉሰድ ይገባል፡፡ ህመሙ ባለበት ወቅት መድሃኒትዎን ወስደሁ ዕረፍት ቢያደርጉ ወይም ጨለማ ክፍል ውስጥ እንቅልፍ ቢተኙ ሊረዳዎት ይችላል፡፡
• የህመም ማስታገሻ፡- አስፒሪን፣አይቡፕሮፌንና አሴታሚኖፌን የመሳሰሉት መለስተኛ የማይግሬይን ህመሞችን ሊያስታግሱ ይችላሉ፡፡
• እንደ ትሪፕታነስ፣ኢርጎትስ፣ኦፕዮይድስ፣የትዉከት ማስታገሻ እንክብሎችና ጉሉኮኮርቲኮይድስ የመሳሰሉት መድሃኒቶችም ለህክምናዉ አገልግሎት ይዉላሉ፡፡

የማይግሬይን ራስምታትን ለመከላከል የሚሰጡ ህክምናዎች ( Preventive medications)

እነዚህ መድሃኒቶች የሚታዘዝልዎ 1) የስቃይ ማስታገሻ መድኃኒቶች ህመሙን መስታገስ ካልቻሉ 2)ከፍተኛ የሆነ ህመም በወር አራቴና ከዚያ በላይ ካለዎ 3) የህመሙ ስቃይ ከ12 ሰዓታት በላይ የሚቆይ ከሆነ እና 4) የራስ ምታቱ ተያያዥ የሆነ እንደ መደንዘዝ፣የጡንቻዎች መስነፍና የራስምታቱ ሊመጣ ሲል የሚሰሙት፣የሚያዩት ወይም የሚሸትዎ ነገሮች ካሉ፡፡
እነዚህ መድሃኒቶች የራስምታቱ የሚመጣበትን ፍጥነት፣ ደረጃና የሚቆይበትን እርዝማኔ የሚቀንሱ ሲሆን በተጨማሪም የህመም ማስታገሻ መድሃኒቶቹን የመስራት አቅም ይጨምራሉ፡፡ መድሃኒቶቹ በየቀኑ ሊወሰዱ ይችላሉ፤አለበለዚያም ህመሙን ሊቀሰቅሱ የሚችሉ ነገሮች በሚቃረቡበት ወቅት (የወር አበባ ሊመጣ ሲል) ሊወሰዱ ይችላሉ፡፡ ከእነዚህ መድሃኒቶች ዉስጥ የሚከተሉት ይጠቀሳሉ
• ካርዲዮቫስኩላር ድረግስ፡-ፕሮፕራኖሎል፣ሜቶፕሮል
• አንታይዲፕሬሳንት፡- አሚትሪፕትሊን
• ለሚጥል ህመም ሊሰጡ ከሚችሉ መድሃኒቶች እንደ ቫልፑሬት ሶዲያም ያሉት ይገኛሉ፡፡

የአኗኗር ዘይቤ ለዉጥና የቤት ዉስጥ ህክምና

ለራስዎ የሚያደርጉት እንክብካቤ የራስ ምታትን የህመም ስሜትዎን ሊቀንስ ይችላል፡፡
• የጡንቻ ማፍታታት እንቅስቃሴ ማድረግ/ muscle relaxation exercises /፡- ይህን ማድረግዎ ህመምዎን ሊቀንስልዎ ይችላል፡፡ ይህም ዮጋና ሜድቴሽን የመሳሰሉት ናቸዉ፡፡
• በቂ እንቅልፍ ማግኘት፡- በእያንዳንዱ ሌሊት በቂ እንቅልፍ ለማግኘት መቻል ነዉ እንጂ ከመጠን ያለፈ እንቅልፍ መተኛት የለብዎትም፡፡ ሁሌም ቢሆን ወደ አልጋ ለእንቅልፍ የሚሄዱበትና ሲነጋ የሚነሱበት ሰዓት ተመሳሳይ ቢሆን ይመረጣል፡፡
• እረፍት ማድረግና ዘና ማለት፡- ያለዎት ራስምታት ሚግሬይን ከሆነ ከተቻለ ፀጥ ያለና ጨለማ ክፍል ቢያርፉ ይመረጣል፡፡ በረዶ በጨርቅ አድርገሁ በማጅራትዎ ስር ያድርጉና በመጠኑ ህመም በሚሰማዎ የጭንቅላትዎ አካባቢ ጫን ጫን ያድርጉ::
• ሁሌ የራስምታት ደያሪ( diary) መያዝ/መመዝገብ፡- ይህን አዘዉትሮ ማድረግ የራስምታት ህመምዎን ምን እንደሚያስነሳብዎና የትኛዉ ህክምና እንደሚያሽልዎ ለማወቅ ይረዳል፡፡

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.