ራስ መሳት/ Fainting

ራስ መሳት ማለት ድንገታዊ የሆነ መዝለፍልፍ እና ነፍስ ያለማወቅ ሲኖርና ወዲያዉኑ ሙሉ በሙሉ ሲመለስ እና መልሶ ሲነቃ ነዉ፡፡ የመደበት ስሜት ወይም መግለፅ የሚከብድ የራስ ማዞር/ መቅለል አይነት( lightheadedness) አንዲሁም የጡንቻዎች መዝለፍለፍ ነፍስን ሳይስቱ ሲከሰት ደግሞ ቅድመ-ራስ መሳት (presyncope) ይባላል፡፡

ራስ መሳት ከድንገተኛ የልብ ምት መቆም ችግር / cardiac arrest ጋር ማምታታት አይገባም፡፡ ምክንቱም ድንገተኛ የልብ ምት መቆም ችግር ያለበት ሰዉ ራሱን በድንገት ቢስትም ህክምና ሳያገኝ በድንገት ህይወቱ ሊያልፍ ይችላልና ነዉ፡፡

ድንገት ራሳቸዉን የሚስቱ ሰዎች ወድያዉኑ ያለምንም ህክምና የሚነቁ ሲሆን በሚወድቁበት ወቅት ግን አደጋዎች ሊያጋጥማቸዉ ይችላል፡፡ በተደጋጋሚ እራስን መሳት የሚያስደነግጥ ነገር ሲሆን የልብ ችግር ያለባቸዉና እራሳቸዉን በተደጋጋሚ የሚስቱ ሰዎች ወደ ፊት ድንገተኛ የልብ ምት መቆም ችግር እንደሚከሰት ማሳያ ምልክት ስለሆነ ጥንቃቄና ህክምና ማድረግ ያስፈልጋል፡፡

ራስ መሳትን ሊያመጡ ከሚችሉ ችግሮች ዉስጥ የደም ስኳር መጠን መቀነስ፣ ቶሎ ቶሎ መተንፈስ (hyperventilation)፣ የሚጥል ህመምና ሌሎችም ሁኔታዎች ሊሆኑ ይችላሉ፡፡

ድንገት ተዝለፍልፎ መዉደቅ በብዛት የሚከሰት የጤና ችግር ሲሆን አንድ ሶስተኛ በሚሆኑ ሰዎች ላይ በህይወት ዘመናቸዉ ውስጥ አንድ ጊዜ ሊከሰት ይችላል፡፡ ምንም እንኳ አንዳንዴ በተወሰኑ ከፍ ያለ የህክምና ችግር ባላቸዉ ሰዎች ላይ ቢከሰትም ብዙዎን ጊዜ ራስ መሳት ሰዎችን ለህልፈተ ህይወት አይዳርግም፡፡ በሽምግልና ዕድሜ ክልል ካልሆነ በስተቀር 75 በመቶ በላይ ለሚሆኑት የራስ መሳት/ሲንኮፕ መከሰት ምክንያታቸዉ መሰረታዊ የሆነ ጤና ችግር ምክንያት አይደለም፡፡

ሊከሰቱ የሚችሉ ችግሮች፡- ሳይታሰብ በድንገት የሚወድቁ ሰዎች ላይ እስከ 35 በመቶ በሚደርሱ ሰዎች ላይ አደጋዎች ሊከሰቱ ይችላሉ፡፡ አደጋዎች ሊከሰቱ ስለሚችሉና አንዳንዴ ለችግሩ መንስኤ መሰረታዊ የጤና ችግሮች ሊሆኑ ስለሚችሉ በድንገት ራስ መሳት የሚያጋጥማቸዉ ሰዎች የህክምና ምርመራ ማድረግ ይጠበቅባቸዋል፡፡

መንስኤዎች

ንቁ ሆኖ ለመቆየት አንጎላችን የማይቆራረጥና በቂ ኦክስጂን ያለዉ የደም ዝዉዉር ይፈልጋል፡፡ ይህ ሳይሆን ቀርቶ ለተወሰነ ሰኮንድም ቢሆን በቂ ኦክሲጂን ያለዉ ደም ወደ አዕምሮያችን ሳይደርስ ቀርቶ ቢቋረጥ እራስን መሳት/ ሲንኮፕ ይከሰታል፡፡ እራስ መሳትን ሊያመጡ የሚችሉ ችግሮች ብዙ ሲሆኑ ጥቂቱን ለመግለፅ ያህል

1. የደም ስሮችና ነርቮች ስራ መዛባት/ ቫዞ ቫጋል ሲንኮፕ/ኒዩሮካርዲዮጄኒክ ሲንኮፕ (vasovagal/ neurocardiogenic syncope)፡- ይህ ድንገተኛ ራስን የመሳት ችግር በተለያዩ ነገሮች ሊከሰት የሚችል ሲሆን እነርሱም አካላዊ ወይም ስነአዕምሮያዊ ጭንቀት፣ የፈሳሽ እጥረት( dehydration)፣ መድማትና ህመም የመሳሰሉት ናቸዉ፡፡ ይህ ሁኔታ የልብ ምት በድንገት እንዲቀንስና ብዙ ደም በእግሮቻችን ውስጥ ባሉ ደም ስሮች እንዲጠራቀም ያደርጋል፡፡ ወደ ልብ የሚሄደዉን የደም ዝዉዉወር ስለሚቀንስ ደምደም ግፊት እንዲያንስና ወደ ጭንቅላት የሚሄደዉም የደም ዝዉዉር እንዲቀንስ ያደርጋል፡፡
ይህ ሁኔታ በፍርሃት፣ ለሙቀት ሲጋለጡ፣ ደም ሲያዩና ከፍተኛ ህመም ሲሰማዎ ሰዉነትዎ ለነዚህ ስሜታዊ መልዕክቶች/ክስተቶች በሚኖረዉ ምላሽ ምክንያትም ሊከሰት ይችላል፡፡

2. የልብ ምት ችግሮች ፡- የልብ ምት ወይም ፍጥነት ችግሮች መከሰት ለድንገተኛ ራስ መሳት ሊዳርግዎ ይችላል፡፡ እነዚህ የልብ ምት ወይም ፍጥነት ችግሮች በህክምናዉ አሪትሚያ / arrhythmias/ ይባላሉ፡፡እነዚህ ክስተቶች የልብ ምት መቀነስ( Sinus bradycardia)፣ የልብ ምት ከመጠን በላይ መፍጠን (Ventricular tachycardia ) እና የመሳሰሉት የሚጠቀሱ ሲሆን እነዚህ ችግሮች ወደ አዕምሮያችን የሚሄደዉን የደም መጠን ስለሚቀንሱ ለራስ መሳት/ሲንኮፕ ያጋልጣሉ፡፡

3. ከልብ ወደ ሰዉነት የደም ርጭት መዘጋት( Blockage of blood flow from the heart )፡- ማንኛዉም ደምን ከልብ ወደ ተለያዩ የሰዉነት ክፍሎች እንዳይረጭ/እንዳይጓጓዝ የሚያግዱ/የሚዘጉ የልብ ችግሮች ለሲንኮፕ መከሰት ምክንያት ይሆናሉ፡፡ ከነዚህ ችግሮች ዉስጥ ሃይፐርትሮፊክ ካርዲዮማዮፓቲ (Hypertrophic cardiomyopathy) ና ኦርቲክ ስቴኖሲስ (Aortic stenosis) ይጠቀሳሉ ፡፡

4. በአቋቋም መለወጥ ምክንት የሚከሰት የደምግፊት ማነስ (Orthostatic hypotension )፡- ይህ አንድ ሰዉ ከተቀመጠበት ወይም ከተኛበት ድንገት በሚነሳበት ወቅት ወደ አዕምሮ የሚሄደዉ የደም መጠን ስለሚቀንስ ለራስ መሳት ወይም ሲንኮፕ መከሰት ምክንያት ይሆናል፡፡ ይህ ሁኔታ በቂ ፈሳሽ ባለመዉሰድ ወይም ፈሳሽ ከሰዉነት በብዛት ሲወጣ፣ በመድሃኒቶች እና በአልኮሆል መጠጥ ምክንያት ሊከሰት ይችላል፡፡

5. ሌሎች ምክንያቶች፡- ብዙዉን ጊዜ ባይሆንም አንዳንዴ በልብ ችግር/ heart attack/፣ የልብ ላይ ዕጢዎችና ወደ ሳንባ በሚሄዱ የደም ቅዳ ዉስጥ ደም መርጋት ራስ መሳትን/ ሲንኮፕ እንዲከሰት ምክንያት ይሆናሉ፡፡

ችግሩን ለማወቅ ሊደረጉ የሚችሉ ነገሮች

የህክምና ታሪክ፣ አካላዊ ምርመራና የላቦራቶር ምርመራዎችን ማድረግ ራስ መሳት በምን ምክንያት እንደመጣ ለማወቅ ይጠቅማሉ፡፡

ሊደረጉ የሚችሉ ህክምናዎች

በአጠቃላይ ሲታይ ለራስ መሳት/ሲንኮፕ ሊደረግ የሚችል ህክምና እንደ መሰረታዊ መንስኤዉ ይለያያል፡፡ የህክምንዉ ዋና አላማ ችግሩ ተመልሶ እንዳይመጣና ከፍ ያለ የጤና ጉዳት/ ችግር እንዳይከሰት ለመከላከል ነዉ፡፡

· ቫዞቫጋል ሲንኮፕ ብዙዉን ጊዜ የሚታከመዉ ለችግሩ መከሰት መንስኤ የሆኑ ነገሮችን ለይቶ በማወቅ ቅድመ ጥንቃቄ ማድረግና ሊከሰቱ የሚችሉ አደጋዎችን መቀነስ ነዉ፡፡ ለምሳሌ ደም ሲያዩና የደም ናሙና ሲወሰድላቸዉ ድንገት ተዝለፍልፈዉ እራሳቸዉን የሚስቱ ሰዎች ካሉ የደም ናሙናዉ በሚወሰድበት ወቅት እንዲተኙ ማድረግ፤ በየትኛዉም ሁኔታ ድንገት ራስን የመሳት ችግሮች ካለዎ ደግሞ ወዲያዉኑ መተኛትና ሁለቱንም እግሮች ወደላይ ከፍ አድርጎ መያዝ

· ካዉንተር ፕሬዠር ማኑቨር፡- ይህ እጅዎትን ጨብጠሁ በመያዝ መወጠር፣ እግርዎን በመወጠርና በማጠፍና በመዘርጋት/ leg pumping/ እንዲሁም እግርዎን ማነባበር የደም ዝዉዉሩን ስለሚሻሽለዉ እንዳይስቱ ይረዳዎታል፡፡

· መድሃኒቶች፡- የልብ ምት ችግር ያላቸዉ ሰዎች መድሃኖቶች ሊታዘዙላቸው ይችላል፡፡

· ከተቀመጡበት ወይም ከተኙበት ድንገት ሲነሱ ለራስ መሳት የሚጋለጡ ሰዎች ካሉ የሚከተሉትን ይሞክሩዋቸዉ፡-

1. የሚሳቡና ግፊት ሊፈጥሩ የሚችሉ ስቶክንግ በእግር ላይ ማጥለቅ

2. ከመቆምዎ በፊትና ቆመው እያሉ የእግር ጡንቻዎን መወጠር

3. በሚነሱበት ወቅት ባንዴ ሳይሆን ቀስ በቀስና በዝግታ ማድረግ የመሳሰሉት ናቸዉ፡፡

እንደሚታወቀዉ በእኛ ሀገር ሰዉ ድንገት ሲጥለዉ ክብሪት አፍንጫዉ ላይ መጫርና ማሽተት የተለመደ ነዉ፡፡ ይህ በህክምናዉ ምንም መሰረት የሌለዉ ስለሆነ ይህን ከማድረግ በመቆጠብ ድንገት የጣለዉ ሰዉ ካጋጠመው በቂ አየር እንዲያገኝ በማድረግ፤ ማንኛዉም አካሉን ሊጎዱ የሚችሉ ነገሮችን በማስወገስና ድንገተኛ ህክምና እመንዲገኝ በማድረግ ቢተባበሩ መልካም ይሆናል፡፡ በተጨማሪም ህመምተኛዉ ድንገተኛ የሆነ የስኳር ወይም የፈሳሽ እጥረት ከሆነ ያጋጠመዉ ስኳር/ከረሜላ ወይም ለስላሳ በመስጠትና በቂ ፈሳሽ እንዲያገኝ ማድረግ ከችግሩ በቶሎ እንዲመለስ/እንዲሻለዉ ይርዱታል፡፡

 

11022567_457884877709071_5737238496957489766_n

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.